De bunkers op Walcheren zijn het beste onder te verdelen in twee hoofdgroepen; bunker binnen - en bunkers buiten Verteidigungbereich Vlissingen.
De bunkers die we nu nog binnen het V.B Vlissingen vinden
kunnen we eigenlijk onderverdelen in drie hoofdgroepen, namelijk:
het Landfrond, het Seefront samen met het Kernwerk en de overige
bunkers zoals artilleriebatterijen en
infanterie-ondersteuningspunten.
Het Landfront
Zie Landfront V.B
Vlissingen
Het Seefront
Het Seefront van het V.B Vlissingen liep vanaf de kuststrook van
Valkenisse richting Vlissingen en vervolgens naar Fort Rammekens.
Bijna alle bunkers zijn gesloopt, maar er zijn er toch nog enkele
interessante werken overgebleven. Het eerste complex dat we
tegenkomen vinden we in de duinen van Klein-Valkenisse
en is een infanteriesteunpunt (W.N Carmen). De overblijfselen van
dit steunpunt waarvan één bunker gesloopt is, (Regelbau
143) bestaan uit: één Regelbau 501,
één Regelbau 502, twee Regelbau 621,
één Regelbau 622 en een Regelbau 134S.
De bunkers zijn allemaal nog toegankelijk.
In de duinen van Dishoek kunnen we rechts en links van de
strandopgang de restanten van M.K.B Dishoek (4×
15cm) vinden. De batterij bestond uit twintig St.-bunkers,
waarvan er nu nog acht over zijn. De overblijfselen bestaan uit
een Regelbau 501, drie Regelbau 622,
twee Regelbau M 145, één Regelbau 134
en een zeldzame hospitaalbunker (Regelbau M 159,
Gefechtsverbandplatz).
De volgende bunker komen we tegen in op de Boulevard van Vlissingen.
Het is een mitrailleurkazemat (Regelbau 623) en staat op het
Nollehoofd. De bunker is gemakkelijk te vinden aangezien er een
een windorgel op staat. De volgende twee werken zijn twee
commandopostten gelegen bij Hotel Brittania op
de Boulevard. De eerste bunker ligt links van Brittania en was
het tijdelijke hoofdkwartier voor Seeko. Südholland.
De bunker (een "Notbefehlsstelle") was uitgevoerd in
Verstärkt feldmäßig, had twee observatiekamers en werd begin
1942 gebouwd. De tweede bunker ligt rechts van Hotel Brittania,
onder Paviljoen Bestevaer en is een Regelbau Fl. 241,
Untergruppenkommandostand. De bunker werd gebouwd ter
vervaning van de Notbefehlsstelle en kreeg een speciale uitbouw
in de vorm van een observatiekamer. De observatiekamers van beide
bunkers zijn al lang verdwenen, maar de ondergrondse verblijven
zijn vandaag de dag nog steeds onder het maaiveld aanwezig,
hetzij ondergewerkt. De volgende bunker zit onder het wegdek van
boulevard Evertsen ter hoogte van het Leugenaarshoofd en is van
het type 143. Van de bunker, waarvan de koepel waarschijnlijk
geamoveerd is, is vandaag de dag niets meer te zien. De laatste
resten zijn die van een door de Duitsers zelf opgeblazen Torpedobatterie
op het einde van het Roeiershoofd. In de bunker, die in Vf. was
uitgevoerd, stonden twee torpedo-lanceerbuizen opgesteld.
Een andere bunker die nog te zien is bevindt zich niet op de
boulevard, maar zit voor de Oranjemolen in de dijk. Van de bunker
(Regelbau 143) is anno
1996 slechts de sterk door het zeewater aangetaste
observatiekoepel zichtbaar. De laatste twee bunkers die tot het
Seefront hooren, zijn de aan de Buitenhaven gelegen restanten van
M.K.B Kernwerk. (zie; Het Kernwerk)
Het Kernwerk
De duitsers bouwden het havengebied van Vlissingen uit tot het
Kernwerk van V.B Vlissingen. Het omvatte naast een kustbatterij
en een artilleriebatterij, ook een hospitaal-complex en een
rondom-verdediging in de vorm van kazematten voor Pak en
mitrailleurt. Naast deze bunkers waren er in het Kernwerk ook nog
twee M19. granaatwerpers opgesteld. Van het Kernwerk dat uit ruim
veertig bunkers bestond zijn er vandaag de dag nog slechts zeven
over. Deze overgebleven bunkers bevinden zich bij de buitenhaven
en langs het Kanaal door Walcheren. De restanten van het Kernwerk
aan de Buitenhaven bestaan onder andere uit de restanten van M.K.B
Kernwerk (3 × 15cm). De overgebleven bunkers bestaan
uit één geschutsbunker (Regelbau M 170), een
munitiebunker (Regelbau M 145), een Regelbau 114a Neu voor
6-Schartenturm en een bunker voor een M19 granaatwerper (Regelbau 633). Verder
liggen er nog drie lichte bunkertjes, waaronder twee Nederlandse
bunkertjes van het type Gietstalen kazematkoepel en een tobroek
van het type 64a. De bunkers liggen heden ten dagen op het
oefenterrein van de Vlissingse Brandweer en zijn op de lichte
bunkers na, allemaal dicht. De Regelbau 114a neu bezit nog steeds
z'n Sechsschartenturm en van Regelbau 633 is de granaatwerper nog
aanwezig.
![]() |
| Leuke overzichtsfoto van de restanten
van het Kernwerk van V.B Vlissingen aan de Buitenhaven. |
![]() |
| De Regelbau 114a Neu |
![]() |
| The tobruk for a flame-thrower |
Langs het kanaal door walcheren liggen de overige restanten van
het Kernwerk namelijk; drie mitraileurkazematten, waarvan er twee
uitgerust waren met een pantserkoepel. De eerste kazemat is een Regelbau
634 en ligt op het terrein van de Delta Nuts Bedrijven.
De 6-Schartenturm is verwijderd en de bunker is omgebouwd tot
schuilkelder. De volgende bunker bevind zich ten noorden van de
Keersluisbrug onder de woning naast Zeilmakerij de Gruiter en is
een Regelbau 632.
De 3-Schartenturm (deze was van hetzelfde type als de
3-Schartenturm die vandaag de dag nog te vinden is in Dieppe) is
verwijderd en de bunker is niet meer toegankelijk. De laatste
bunker (Regelbau 630) staat ten zuiden van de
Keersluisbrug op het terrein van de Sicon en is niet meer
toegankelijk.
Naast de bunkers van het Land- en Seefront kan men heden ten
dagen onder andere nog twee verbunkerde artillerie- opstellingen
en de restanten van drie infanterie-steunpunten terugvinden
binnen de grenzen van V.B vlissingen.
De verschillende artillerie-opstellingen behoorden tot de
Divisie-artillerie en hadden tot taak de invasiestranden onder
vuur te nemen. Vaak werden deze stellingen al dan niet in bunkers
ondergebracht een aantal kilometers achter de kust opgesteld. De
vuurleiding van deze bunkers werd verzorgd door een aan de kust
gebouwde waarnemigsbunkers (bijvoorbeeld een Regelbau 143
of een Regelbau 120a). De drie
infanterie-steunpunten boden onderdak aan reserve-infanterie
eenheden die bijvoorbeeld in een door invasie bedreigd gebied
konden worden ingezet.
![]() |
| Een Regelbau 143 voor de Oranjemolen te Vlissingen |
De eerste verbunkerde artilleriebatterij (Stp. Baskensburg) die men nog kan terugvinden, staat bij het dierenasiel in de wijk Baskensburg te Vlissingen. De stelling bestaat uit vier geschutsbunkers (Regelbau 669), één munitiebunker (Regelbau 134) en een Regelbau 668, waarin de commandopost van de batterij was gevestigd. De bunkers zijn helemaal ondergeworpen en dus niet meer toegankelijk. er zijn zelfs plannen om dit steunpunt te slopen. Zie ook; Ontwikkelingen aan het bunkerfront. Hans Sakkers heeft een boekje over deze batterij geschreven, wat de sloop in iede geval heeft opgehouden.
De tweede stelling (Stp. von Kleist) bestaat uit
vier geschutsbunkers (twee Regelbau 611's en
twee Regelbau 669's) en twee bunkers van het
type 669. De bunkers, die te vinden zijn aan de Verbrandehofweg
(tussen Vlissingen en Koudekerke) zijn toegankelijk.
De drie gebouwde infanterie-steunpunten bestaan anno 1997 nog
gedeeltelijk, het eerste steunpunt (W.N Carmen)
dat men kan terugvinden ligt in de duinen bij Klein-Valkenisse
(zie Seefront), het tweede steunpunt ligt in het park voor het
Bethesda Ziekenhuis te Vlissingen. De bunkers bestaan uit één Regelbau
501, één Regelbau 502 en twee Regelbau
134's.
De bunkers zijn niet meer toegankelijk.
Het derde en laatste steunpunt bevindt zich in Ritthem en bestaat
uit een Regelbau 502 en een een
gewondenverzamelplaats Regelbau 502S, Unterstand für
Verwundetensammelstelle. Voor de ingangszijde Regelbau
502 is een evenwijdige één meter dikke scherfmuur gebouwd. De
gewondenverzamelplaats is aangepaste versie van het type 502: in
verband met het gewondentransport per brancard zijn de doorgangen
verbreed. De bunkers zijn anno 1996 nog toegankelijk.
![]() |
| The Regelbau 502 at Ritthem |
De laatste bunker die we kunnen vinden binnen V.B Vlissingen is een op het Marnixplein in West-Souburg gebouwde hospitaalbunker (Regelbau 638). In de bunker konden twintig gewonden worden opgenomen en eventueel operatief behandeld worden.
Buiten het V.B liggen heden ten dagen nog een twintig-tal bunkers die aan de sloop zijn ontkomen. Ze bevinden zich o.a in Middelburg, Serooskerke, Zoutelande en Westkapelle en variëren in types voor het onderbrengen van veldgeschut tot een verbindingspost en manschappenbunkers.
Het eerste interessante complex buiten het Verteidigungsbereich vinden we in het park van het Landhuis Torenvliedt. Hier was het Divisie-hoofdkwartier van het K.V.A. A1 gevestigd. Er werden in het totaal 10 St.-Bunkers en tevens enkele lichte werken gebouwd. Anno 1996 staan er nog zeven St.-bunkers, waaronder een verbindingspost (Regelbau 618), drie commandopostten (Regelbau 608) en drie manschappenbunkers (Regelbau 622). Naast deze St.-bunkers vinden we tevens nog enkele werken met een lichtere betonsterkte. Twee Regelbau 608's worden gebruikt voor vleermuizen en alleen een Regelbau 622 is nog open. Op de muren van enkele bunkers zijn nog sporen van de camouflage te vinden in de vorm van ramen en deuren.
Buiten Verteidigungsbereich Vlissingen staan vandaag de dag nog drie landmachtbatterijen. Al deze steunpunten waren opgebouwd uit twee Regelbau 611's. De eerste stelling, die we tegenkomen is gebouwd aan zuidzijde van het plaatsje Buttinge (ten Noordoosten van Middelburg). Van deze batterij zijn beide bunkers voor vleermuizenonderkomen geschikt gemaakt. Zie; Ontwikkelingen aan het bunkerfront. De tweede stelling vinden we ten oosten van Zoutenlande bij het plaatsje Werendijke . De twee geschutsbunkers zijn anno 1997 nog toegankelijk. De derde en laatste stelling vinden we ten Zuidoosten van Westkapelle aan weerszijden. Een van de geschutsbunkers, die trouwens een zeer fraaie Tarnung hebben, is er één niet meer toegankelijk.
![]() |
![]() |
| De eerste Regelbau 611 bij Wetskapelle | De andere Regelbau 611 te Westkapelle |
In de duinen van Zoutelande staan nog zes St.-bunkers, waaronder twee Regelbau 501's, drie Regelbau 502's en een observatiebunker met een pantserstalen observatiekoepel (Regelbau 143). De Regelbau 143 had tot taak door middel van een periscoop waarnemingen te nemen ten behoeve van de in het achterland gelegen artillerie-batterijen). Van Regelbau 143 is de observatiekoepeol anno 1996 nog te zien en de overige bunkers zijn op één bunker van het type 502 na zijn allen niet meer toegankelijk.
Naast het fietspad, langs de duinen, tussen
Zoutelande en Westkapelle vinden we één kiklometer ten noorden
van Zoutelande het restant van M.K.B Zoutenlande
(6 × 15,5cm) in de vorm van een grote, dichtgemetselde
munitiebunker (Regelbau Fl 246).
Ten oosten van Westkapelle ligt in de richting
van Aagtekerke (op het erf van de Grote Prelaat) een
telefoonverbindings- bunker (Regelbau 616).
Naast deze bunker, die toegankelijk is, liggen er nog enkele
andere werken.
![]() |
| De Regelbau 616 bij Wetskapelle |
Op het erf van de Paulinehoeve te Serooskerke
vinden we twee bunkers (Regelbau 668) die dienst
deden als hoofdkwartier voor de (I./Fest.St.Tr.LXXXIX)
Festungstammtruppen.