De Atlantikwall was opgebouwd uit een reeks
elkaar opvolgende steunpunten, die stuk voor stuk verdedigd waren
door bunkers. Deze bunkers waren er in alle soorten en maten en
met allerlei verschillende functies. Deze konden variëren van
gewondenverzamelplaats tot geschutsopstelling en van
munitiebunker tot radarbunker. Al deze bunkers hadden tot doel
geschut, apparatuur, bewapening en manschappen te beschermen
tegen eventuele aanvallen van de vijand. Men ontwierp gestandariseerde
ontwerpen (Regelbauten), teneinde de bouw van bunkers
te versnellen. Van deze bunkerontwerpen stond dus voor de bouw al
vast hoeveel beton, staal, arbeider en welke ventilatiesystemen
en pantserdelen er nodig waren. De wanden en dekkingen van deze
Regelbauten waren uitgevoerd in (gewapend) beton en konden
variëren in diktes van 30 cm (de veldstellingen) tot de
U-bootbunkers waar de dekkingen al vaak tegen de zeven meter
liepen. Verder werd er naast het beton ook veel pantserstaal
verwerkt bijvoorbeeld in de vorm van profielbalken ter
ondersteuning van het dak, pantserkoepels en pantserplaten. De
meest voorkomende bouwdiktes (Baustärken)
van de Regelbauten waren de Baustärken A en B.
Hieronder enige gegevens over de betondiktes van deze
Baustärken.
| A | B | |
| Buitenmuren | 3,5m | 2,0m |
| Dekkingen | 3,5m | 2,0m |
| Binnenwanden | 1,00m | 0,80m |
| Vloeren | 1,00m | 0,80m |
De bunkers met wanden en dekkingen met een dikte groter dan twee
meter kregen de classificatie Ständiger
Ausbau (St.) ook wel Festungsmäßiger Ausbau genoemd. Ze
werden als bomvrij beschouwd en vormde de ruggegraat van de
verdediging. De overige niet bomvrije bunkers waren nog te
onderscheiden in veldstelling en semi-permanente
verdedigingswerken. De veldstellingen waren vaak van hout en
dergelijke opgebouwd en de semi-permanente verdedigingswerken
hadden wat dikkere wanden en dekkingen van beton. Over de
ontwerpen van de St.bunkers is lang nagedacht, dat is wel te zien
aan het feit dat er over elke ruimte, elke nis, elke pantserplaat
is nagedacht. De bunker was in principe bomvrij, was gasdicht af
te sluiten, bezat gasfilterapparatuur en kon het in geïsoleerde
omstandigheden een tijd uithouden. Elk deel van het interieur van
de gasfilterapparatuur tot de kachel en van de pantserdeuren tot
de kasten en stoelen toe waren gestandariseerd.
Om het interieur van de bunker te beschermen tegen directe
aanvallen van de vijand had elke bunker een gebroken toegang. Dit
ingangsportaal zorgde ervoor dat een projectiel nooit
rechtstreeks in de bunker kon komen. Het ingangsportaal was aan
de buitenzijde van de bunker af te sluiten met een trailiehek,
maar als deze niet voorhanden was werd een houten deur gebruikt.
Sommige geschutskazematten waarin mobiel geschut was opgesteld
hadden om het geschut uit de bunker te kunnen rijden een brede
in/uitgang. Deze kon met een dubbele pantserdeur worden
afgesloten.
Dit was ook het geval bij bunkers die onderdak boden aan
bijvoorbeeld zoeklichten. In de muur van het portaal tegenover de
ingang was bijna altijd een schietopening (Eingangsverteidigung)
met pantserplaat aangebracht om deze ingang te verdedigen. Naast
deze Ein- gangsverteidigung hadden veel ontwerpen ook nog een
nabijverdediging (Nahkampfsraum) in de vorm van een aan de
ingangszijde aangebouwde uitbouw met pantserschild. Als
bescherming tegen de effecten van krombaanvuur was er boven de
ingangspartij ook nog een overkapping aanwezig.
![]() |
![]() |
![]() |
||||
| De overkapping boven de ingangs- partij. | De Scharte van de Nahkampfraum | De ingang met links de Scharte van de Nahkampfraum en in het midden de Eingangsverteidigung |
De eerste ruimte die men via het ingangsportaal kon betreden
was een zogenaamde gassluis (Gasschleuse). Dit was een
ruimte waar met gifgas besmette personen zich eerst (met behulp
van in de Gasschleuse aanwezige middelen) konden ontsmetten
voordat ze de bunker betraden. De gassluis en het portaal waren
van elkaar gescheiden door een tweedelige pantserdeur, die
afgezet was met rubberen randen (zodat hij gasdicht af te sluiten
was). De deur was tweedelig omdat als er bijvoorbeeld door een
bombardement aarde voor de onderste deur was gekomen, de
bunkerbemanning de bunker altijd nog kon verlaten via de bovenste
deur.
![]() |
| Tweedelige pantserdeur |
Aangezien er veel tijd werd doorbracht in de bunker, was het van belang dat de bunker goed geventileerd en verwarmd werd. Alle Duitse St.-bunkers konden luchtdicht worden afgesloten door middel van met rubber afgezette pantserdeuren. Ook de in de bunker uitkomende buizen voor het aan- en afvoeren van lucht waren gasdicht af te sluiten. De aangezogen verse lucht kon gefilterd worden door de in de bunker aanwezige gasfilters; Heeres-Einheits-Schutzlüfters (H.E.S) 0,8, 1,2 en 2,4. De cijfers gaven aan hoeveel m3 lucht de installatie per minuut kon filteren. Men had twee soorten filtercasettes: een tweedelige koolstof-filter voor gaszuivering en een bakelieten koker voor luchtverversing. Om overdruk te voorkomen waren er in de bunker meerdere ventilen (Überdruck-Ventil) aanwezig om de lucht te laten ontsnappen. Een überdrück ventil was zo ontworpen dat bij overdruk het klepje van het ventil naar buiten schoot waardoor de lucht kon ontsnappen, maar bij een ontploffing buiten de bunker sloeg door de druk het klepje naar binnen waardoor er geen gevaar voor het interieur van de bunker ontstond.
![]() |
| Gasfilter apparatuur |
![]() |
| Een Überdruck-Ventil in het manschappenverblijf van
een Regelbau 505 |
De verwarming vond plaats met speciale bunkerkachels (Festungsheizungsoven)
van de type W.80 en WT.80. De kachels verschilde iets onderling;
de WT.80 had een kookplaat bovenop had en de W.80 niet. De afvoer
van de kachel verliep via een buizenstelsel, dat op het dak van
de bunker uitkwam. In verband met een mogelijke koolmonoxyde
vergiftiging waren er in de bunkers detectors en een kanarie
(-achtig) vogeltje aanwezig.
Om vanuit een bunker waarnemingen te kunnen doen waren de meeste bunkers uitgerust met een periscoop. Deze liep via een (gasdicht af te sluiten) stalen buis door het bomvrije dak van de bunker.
Stalen geleidingsbuis voor periscoop |
Stalen geleidingsbuis met afsluischuif |
Sommige bunkers waren uitgerust met een observatiekoepel uitgerust; een voorbeeld hiervan is een Regelbau 502 met koepel. Mitrailleurkazematten hadden naast deze periscoop ook nog kijkspleten in de pantserplaat.
|
| Een observatiegleuf in een pantserplaat |
Ook werden observaties verricht vanuit een Öffener
Beobachter (tobruk). Dit was een, via een in het beton
uitgespaarde trap te bereiken, open achthoekige waarnemingspost
waarin men ook een mitrailleur kon opstellen. De verzamelde
gegevens kon men via een in de tobruk aanwezige spreekbuis (Sprachrohr)
aan het binnenste van de bunker doorgeven. In de meeste ontwerpen
zijn de tobruks in vleugelmuren opgenomen, maar soms werden ze
ook gewoon in de buitenmuur van de bunker opgenomen (zie b.v type
623, 630, 631).
![]() |
![]() |
||||||||||
| Een Tobruk (Öffener Beobachter) | Spreekbuis (Sprachrohr) |
Op de volgende pagina kunt u alle componenten van de bunker bekijken.