Iedereen kent ze wel; de grauwe bouwerken op het land of in de duinen. Menig kind speelde in die obstakels -bunkers of kazematten genaamd- beleefde er avonturen, ontdekte gangenstelsels en vroeg zich soms af waarvoor ze hadden gediend. Na de oorlog zijn veel bunkers, zoals ze in de volksmond heten, opgeruimd. Dit omdat ze als een lastig obstakel uit een pijnlijk verleden werden gezien. Maar toch is Hitler's Atlantikwall een van de meest belangrijke en omvangrijke linies uit de 20e eeuw. Kustbatterijen, luchtafweerbatterijen, geschutskazematten, hoofdkwartiercomplexen en verbandplaatsen, alle maakten deel uit van deze linie die duizenden bouwerken omvatte.
Maar waarom werden zij gebouwd?
Nadat de Duitsers Polen binnenvielen verklaarde Engeland en
Frankrijk in september 1939 de oorlog aan Duitsland. Toen
vervolgens Denemarken en Noorwegen werden aangevallen, gevolgd
door Nederland, België, Luxemburg en Frankrijk in mei en juni
1940 waren Centraal- en West-Europa in Duitse handen. Het enige
doel dat ze niet konden verwezenlijken was de inname van
Engeland. Toen in 1941 bleek dat het offensief tegen Rusland niet
tot de gewilde overwinning leidde, waren zij ook nog eens in
oorlog geraakt met de Verenigde Staten. Voor het Duitse
oppercommando was het duidelijk dat het zwak verdedigde
West-Europa met een enorme krachtsinspanning versterkt moest
worden.
Hiertoe werd dan ook op 14 december 1941 de order gegeven
tot de aanleg van de Neue Westwall.
Een hoge prioriteit waren de havensteden, die de Duitsers van
essentieel belang achtten voor het slagen van een grootscheepse
invasie. Dit leidde er toe dat ze in staat van verdediging werden
gebracht. Ze kreeg bijvoorbeeld de havenstad Vlissingen aan de
Westerschelde in februari 1942 de status Stützpunkt Vlissingen.
Dit betekende dat Vlissingen een vesting werd met een verdediging
die gericht was tegen aanvallen vanuit zee (Seefront), vanuit de
lucht (de luchtafweer) en over het land (Landfront). Alle bunkers
die tijdens deze periode gebouwd waren, waren semi-permanente
vestingwerken (verstärkt feldmäßig). Dit waren lichte
constructies met een wand-en dakdikte van 80 tot 100 cm. De Neue
Westwall was nog een voorlopig plan in afwachting van wat er
daadwerkelijk moest gaan gebeuren.
Toen in de zomer van 1942 de definitieve plannen voor de
kustverdediging van West-Europa werden vrijgegeven, sprak men
niet meer over de Neue Westwall maar over de Atlantikwall.
Op 14 juli 1942 werden 15 havensteden (waaronder Vlissingen)
uitgeroepen tot Verteidigungsbereich en tevens werden er plannen
vrijgegeven voor de bouw van permanente bomvrije bunkers, ook wel
ständige of festungsmäßiger genaamd. De bedoeling was dat de
gehele kust van de Noordkaap tot de Frans-Spaanse grens verdedigd
zou worden met een reeks steunpunten, die als het ware een
parelketting (Perlenschnur aus Stahlbeton) vormden.
![]() |
. |